انتخاب ساز

انتخاب ساز

از مهم‌ترین مراحل یادگیری موسیقی، نقطه شروع آن است. یادگیری موسیقی در سنین مختلف، متفاوت است و با توجه به سن هنرجو، تعیین می‌شود که شیوه آموزش، ساز مورد نظر و دوره مورد نیاز چگونه خواهد بود.

انتخاب ساز در هنرجویان زیر هفت سال

 بهترین سن برای شروع یادگیری موسیقی بین 3 تا 6 سال می‌باشد. در این بازه سنی قابلیت‌های ذهنی کودک در حال شکل‌گیری است و با آموزش صحیح، چهارچوب و اصول پایه در ذهن کودک به درستی شکل می‌گیرد.

در این بازه زمانی پیشنهاد تخصصی مدرسین موسیقی، دوره موسیقی کودک یا ارف هست که دوره‌ای تخصصی و طراحی شده مناسب با قابلیت‌ها و نیازهای این گروه سنی می‌باشد. مدت این دوره و اینکه از چه مرحله‌ای آموزش شروع شود به سن کودک بستگی دارد.

در این دوره به طور کلی از سه گروه از سازها استفاده می‌شود: خانواده گروه زایلوفون‌ها (شامل بلز، زایلوفون‌ها و متالوفون‌ها)، فلوت‌ ریکوردر و سازهای کوبه‌‌ای (شامل طبلک و تنبک). این سازها هر کدام روی بخشی از توانایی‌های ذهنی و حرکتی کودک اثر می‌گذارند و یادگیری مبانی تئوری موسیقی بر اساس نوازندگی بر روی آنها آموزش داده می‌شود.

بعد از اتمام دوره ارف، هنرجویان تئوری موسیقی را تا حد مناسبی آموزش دیده‌اند و اکنون می‌توانند ساز مناسبی که با علاقه و توانایی هایشان تطابق دارد را انتخاب کنند. این مرحله نقش تعیین کننده‌ای در ادامه مسیر موسیقی کودک دارد و انتخاب ساز نامتناسب با روحیه، علاقه و شرایط فیزیکی کودک می‌تواند منجر به کنار گذاشتن موسیقی یا کاهش علاقه به تمرین و یادگیری شود.

چرا گذراندن دوره موسیقی کودک الزامی است؟

از مهم‌ترین دلایل تاکید آموزشگاه‌ها بر گذراندن دوره کودک، پیش از شروع ساز تخصصی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. یادگیری تئوری موسیقی برای هنرجویان خردسال که گاهی حتی خواندن و نوشتن را کامل نیاموخته‌اند می‌تواند چالش بزرگی باشد که خوشبختانه محیط و شیوه کودکانه آموزش موسیقی کودک این چالش را به بازی و تفریح بدل می‌کند.
2. مدرسین کودک همزمان با آموزش موسیقی به کودکان، توانایی‌ها و ویژگی‌های شخصیتی آن‌ها را با دقت تحت نظر می‌گیرند و با استعدادسنجی و علاقه‌سنجی آنها، کمک شایانی به ادامه این مسیر در آینده حرفه‌ای آنها می‌نمایند. در این صورت احتمال اینکه هنرجو یادگیری موسیقی را در اثر انتخاب اشتباه، رها کند بسیار پایین می‌آید.
3. کودکان در این سن اغلب تصمیم‌هایشان احساسی است و با منطق کمتری فکر می‌کنند و محدودیت‌های فیزیکی خود را در نظر ندارند. در نتیجه بجای انتخاب سازی که بیشتر دوست دارند و یا مناسب‌شان است، بر اساس بازخورد گرفته شده از رفتار مدرس، محیط کلاس و... آن ساز را انتخاب می‌کنند. گاهی هم بر اساس تجربه شنیداری سازهای موجود در خانواده یا اطرافیان، جذب ساز بخصوصی می‌شوند که درحقیقت می‌تواند مناسب آنها نباشد.
4. انتخاب ساز از جهتی مستقیما وابسته به شرایط فیزیکی هنرجو است. برخلاف سازهای مخصوص کودکان که محدودیتی ندارند، برای شروع اغلب سازهای تخصصی نیاز به حداقلی از قدرت فیزیکی بدن یا دست و انگشتان وجود دارد. برخی سازها مثل پیانو و ویولن محدودیت کمتری دارند و اغلب هنرجویان می‌توانند آنها را انتخاب کنند. اما سوال این است که اگر استعداد و علاقه کودک در گروه دیگری از سازها باشد چطور؟ در این صورت بی‌شک دوره موسیقی کودک فرصتی است تا در کنار یادگیری علوم تئوری، قدرت انگشتان و تنفس هنرجویان افزایش یابد و با گذشت زمان، هنرجو کمی بزرگ‌تر شده و برای انتخاب هر سازی، اختیار داشته باشد.

انتخاب ساز در هنرجویان بالای هفت سال:

برای کودکانی که دوره ارف را گذرانده‌اند یا از سن 7 یا 8 سالگی قصد یادگیری یک ساز را به‌طور تخصصی دارند، برای انتخاب ساز باید چند نکته را در نظر گرفت:

اولین نکته در انتخاب ساز، توجه به علاقه کودک است (فارغ از سلیقه و علاقه شما به‌عنوان پدر یا مادر). بسیاری از کودکان در این مرحله به دلیل نداشتن تجربه شنیداری کافی در انواع سبک‌های موسیقی، تنها بین گزینه‌های موجود در ذهنشان، یک ساز را انتخاب می‌کنند. نقش والدین در این مرحله بسیار تعیین کننده است. والدین باید بدون تحمیل سلیقه یا علاقه خود و بدون تعصب، شرایط شنیدن آثار خوب از انواع سبک‌های موسیقی ایرانی و غربی را برای کودک فراهم نمایند (مثل تهیه آلبوم‌ها، شرکت در کنسرت‌ها یا تماشای کنسرت‌های ضبط شده).

پس از تعیین سلیقه و علاقه موسیقیایی کودک، برای انتخاب ساز مورد نظر در آن سبک، مشاوره حضوری بهترین گزینه برای دیدن و شنیدن صدای سازها است. نظر متخصصین این است که فرصت دیدن و شنیدن صدای هیچ سازی را از آنها نگیریم و پس از یک مشاوره کلی، تصمیم نهایی گرفته شود.

باید دقت کنیم که آیا کودک ما به خوانندگی هم علاقه‌مند است یا خیر. برای سنین کودکی معمولا کلاس‌های آواز تشکیل نمی‌شود، چون هنوز تارهای صوتی کودکان به طور کامل شکل نگرفته‌اند. اما حتی اگر علاقه به خوانندگی در کنار نوازندگی در کودک وجود دارد، نباید سازهایی را انتخاب کرد که دهانی باشند (مثل گروه فلوت ها یا ساز دهنی و ...).

نکته بعدی وضعیت رشد کودک و توانایی جسمی اوست. با توجه به سن کودک و قدرت انگشت‌ها، دست‌ها و میزان قدرت ریه و بدن، یکسری محدودیت‌ها در انتخاب ساز وجود دارد. مثلا برای نواختن ترومپت یا ترومبون به ریه و بازوهای قوی‌تری نیاز است و یا برای نواختن پیانو باید قد هنرجو به‌طور ایستاده حداقل به اندازه‌ای باشد که تسلط انگشتانش بر کلاویه‌ها حفظ شود. از طرفی برخی سازها در اندازه‌های خیلی کوچک ساخته نمی‌شوند و باید این نکته را هم در انتخاب ساز در ارتباط با جثه کودک و ساز مورد نیازش در نظر داشت.

از دیگر نکات مهم در انتخاب ساز، توجه به ویژگی‌های شخصیتی کودک است. بعضی سازها مثل ویولن نیازمند صبوری و پشتکار بیشتری در یادگیری هستند. برخی از سازها مناسب برای تکنوازی و کارهای ارکستری‌اند اما برخی دیگر بیشتر برای اجراهای گروهی استفاده می‌شوند.

همینطور پیش از انتخاب ساز، نکته به ظاهر ساده اما تاثیرگذار بر روی تمرین کودک، شرایط و محیط زندگی است. چراکه برخی سازها به دلیل قدرت صدای بالاتر، مناسب برای مکان‌هایی با زندگی جمعی مثل آپارتمان‌ها نمی‌باشند.

آخرین نکته در انتخاب ساز قدرت خرید آن می‌باشد. متاسفانه با بالارفتن نرخ تورم و قیمت آلات موسیقی، انتخاب برخی سازهای گران‌تر، برای گروهی از هنرجویان با محدودیت‌هایی روبرو است.

در آخر

به‌عنوان پدر و مادر، لازم است بدانیم که کودکان، استعدادها و علایق بسیار متنوع و گسترده‌ای دارند که گاهی در مسیری متفاوت و حتی متضاد خواسته‌ها و علایق ما است. پذیرش این واقعیت و کمک به آنها در جهت رسیدن به جایگاه هنری مورد علاقه‌شان، گامی بزرگ در رشد و پرورش و موفقیت آنها است.

 

زندگی رخدادی یگانه است که هر انسانی، شایستگی‌اش را دارد تا در مسیری منحصر به فرد، در آن گام بردارد.