از چه سنی میتوان موسیقی را آغاز کرد ؟
اگر چه دریافت موسیقی طبق بسیاری از تحقیقات حتی در دوره جنینی نیز مشاهده میشود، اما در مورد آموزش موسیقی همانطور که بسیاری از بنیانگذاران آموزش موسیقی کودک از جمله کارل ارف و امیل دالکروز و متخصصان دهههای معاصر، میلر و پیکا ریا نیز به آن اشاره میکنند، بهترین سن آموزش ۲ تا ۸ سالگی است. اما این به این معنی نیست که بعد از این سن آموزش موسیقی موثر نیست.
آموزش موسیقی کودک به واسطه تاثیر چندگانهای که در یادگیریهای کودکان، ارتباطات عاطفی و اجتماعی میگذارد، در بیشتر برنامههای آموزشی روزانه کودکان جایگاه ویژهای را دارد. چه بسا بهرهگیری از موسیقی در آموزشهای دروس نیز بهکار گرفته میشود. به علاوه همواره باید به خاطر داشته باشیم که اگر چه در این نوع آموزشها، کودکان قادر به نواختن ساز میشوند. اما اهمیت دادن به این بخش ما را به سمت و سویی میبرد که در آن هدف نوازندهپروری نیست، بلکه هدف آن دریافت مفاهیم بنیادین موسیقی کودک است.
آموزش موسیقی کودک به واسطه تاثیر چندگانهای که در یادگیریهای کودکان، ارتباطات عاطفی و اجتماعی میگذارد، در بیشتر برنامههای آموزشی روزانه کودکان جایگاه ویژهای را دارد. چه بسا بهرهگیری از موسیقی در آموزشهای دروس نیز بهکار گرفته میشود. به علاوه همواره باید به خاطر داشته باشیم که اگر چه در این نوع آموزشها، کودکان قادر به نواختن ساز میشوند. اما اهمیت دادن به این بخش ما را به سمت و سویی میبرد که در آن هدف نوازندهپروری نیست، بلکه هدف آن دریافت مفاهیم بنیادین موسیقی کودک است.
به طور کلی میتوان گفت که آموزش موسیقی کودک اهداف متفاوتی را شامل میشود و از جمله این اهداف:
- افزایش توانمندیهای کودکان در درک شنیداری اصوات، آواها و ملودیهای مختلف، خواندن و نواختن آنها.
- هماهنگی روانی _حرکتی کودکان ازطریق بازیهای موسیقایی و آموزشهای ویژه موسیقی ارف.
- درک زیبایی شناختی و افزایش خلاقیت کودکان از طریق بداهه نوازی که یکی از مهمترین عناصر روش ارف است.
- ایجاد تعامل اجتماعی از طریق آموزشهای گروهی و در پی آن افزایش مهارتهای ارتباطی و انتقال فرهنگ گذشتگان.
و بالاخره موسیقی مهارتی است که فرد از طریق آن در کودکی و در سالهای بالاتر میتواند در حل برخی از مسائل خود از آن استفاده کند.
- افزایش توانمندیهای کودکان در درک شنیداری اصوات، آواها و ملودیهای مختلف، خواندن و نواختن آنها.
- هماهنگی روانی _حرکتی کودکان ازطریق بازیهای موسیقایی و آموزشهای ویژه موسیقی ارف.
- درک زیبایی شناختی و افزایش خلاقیت کودکان از طریق بداهه نوازی که یکی از مهمترین عناصر روش ارف است.
- ایجاد تعامل اجتماعی از طریق آموزشهای گروهی و در پی آن افزایش مهارتهای ارتباطی و انتقال فرهنگ گذشتگان.
و بالاخره موسیقی مهارتی است که فرد از طریق آن در کودکی و در سالهای بالاتر میتواند در حل برخی از مسائل خود از آن استفاده کند.
در واقع هماهنگی بین محتوا و ابزار موسیقایی ارف با ویژگیهای کودکان، آنان را برای آموزشهای پیچیدهتر آماده میکند. به علاوه بسیاری از کودکانی که آموزش موسیقی را بدون گذراندن دورههای ارف شروع میکنند، با سختیها و دشواریهایی که یادگیری ساز دارد، دلسرد شده و حاضر به ادامه کار نیستند.
غالباً اهداف والدین از ثبت نام در دورههای موسیقی ارف متفاوت است. گروهی که خود موسیقی را تجربه کردهاند، نسبت به فرآیند یادگیری موسیقی اطلاعات بیشتری دارند و نیز برای والدینی که اطلاعات کمتری دارند (خصوصاَ گروههای آمادگی) دورههای آموزشی تحت عنوان “آشنایی با روش ارف” مورد نیاز است. در واقع یکی اهداف موسیقی ارف هرچه نزدیکتر کردن موسیقی به فرهنگ کودکان است و در این راه نقش والدین بسیار موثر است. زیرا در یک تعامل مثلثی “مربی، کودک و والد یا والدین” خواستهها و توقعات یکی میشود و فرهنگ نسل قبل به نسل جدید و نو پا منتقل خواهد شد. جدی گرفتن آموزش موسیقی و تمرینات آن طبق اصول یادگیری از طرف والدین بدون فشارهای غیر منطقی میتواند این مسیر را هموار کند. والدین در این راه یاد میگیرند که قرار نیست از کودکانشان نوازندههای ماهر بسازند و قرار نیست به جای مربی آموزش دهند. بلکه در مییابند اگر خودشان از موسیقی لذت ببرند، فرزندانشان نیز از موسیقی که مینوازند لذت میبرند و از این مهارت در همه بخشهای زندگی خود بهره خواهند برد.
تجربه نشان میدهد که تعداد قابل توجهی از هنرجویان ارف علاقهمند هستند که موسیقی را ادامه دهند و توانایی نوازندگی را نیز به دست آورند. ناگفته نماند این بدان معنی نیست که کودکانی که هرگز با این نوع موسیقی آشنا نشدهاند، قادر به نوازنده شدن نیستند، بلکه موضوع قابل تامل این است که کودکان با روش ارف بهطور نظام دار آموزش موسیقی را فرا میگیرند و در نتیجه در یک مسیر تخصصی گام بر میدارند.
سازهای ارف به سازهایی گفته میشود که توسط کارل ارف و بر اساس توانمندیهای ذهنی و حرکتی (استفاده از حرکات مچ دست به جای انگشتان) کودکان طراحی شدهاند و ساختاری بسیار ساده دارند. به علاوه، افزایش انگیزه و توجه کودکان به ادامه فراگیری، امکان گروهنوازی و بداههنوازی و قابلیت جابجایی تیغهها از مزایای به کارگیری سازهای ارف است. سازهای ارف نیازی به کوک کردن ندارند و با نواختن، تغییرات دما و رطوبت تغییری در کوک آن ایجاد نمیشود.
انواع سازهای ارف از خانواده سازهای ملودیک ضربی زایلوفونها: سازهایی با تیغههای چوبی که با ضربه زدن توسط مضراب به صدا در میآیند.
متالوفونها و بلز: سازهایی با تیغههای فلزی که با ضربه زدن توسط مضراب به صدا در میآیند.
از خانواده سازهای ملودیک کششی فلوت ریکوردر و ملودیکا: سازهای بادی هستند که دراثر دمیدن تولید صدا میکنند.
فلوت ریکوردر در گروهبندی تخصصی به گروه ”بادی چوبی” و ملودیکا به سازهای “بادی شستی دار” مربوط میشود.
سازهای ضربی: از جمله انواع طبل، سنج، سه گوش، دایره زنگی و دقک و… البته هنرجویان برای تمرین در منزل فقط از سازهای بلز و فلوت ریکوردر استفاده میکنند.
مدت زمان آموزش در سنین مختلف بر حسب نیازهای آنان متفاوت است، به طوری که برای آمادگی ۲ الی 2.5 سال و برای گروه سنی الف (اول، دوم و سوم دبستان) 1.5 سال و گروه سنی ب (چهارم و پنجم دبستان) ۱سال و گروه سنی ج (مقطع راهنمایی) یک تا سه ترم در نظر گرفته شده است.
معمولا هنرجویان ارف فرصت مشاهده در برخی از اجراهای گروهی ارکستر پارس را در طول دوره خود به دست میآورند. به علاوه بهطور اختصاصی در پایان دوره ارف هنرجویان همزمان با اجراهای مختلف که توسط مربیان مرکز انجام میشود با سازهای متفاوت آشنا میشوند. در عین حال مربیان هر دوره با توجه به آشنایی با توانمندیهای موسیقایی و فیزیکی شاگردانشان و علاقهمندی آنان که در طول دوره به کمک ارزشیابیهای مستمر به دست میآید آنان را در انتخاب ساز راهنمایی میکنند.
انواع سازهای ارف از خانواده سازهای ملودیک ضربی زایلوفونها: سازهایی با تیغههای چوبی که با ضربه زدن توسط مضراب به صدا در میآیند.
متالوفونها و بلز: سازهایی با تیغههای فلزی که با ضربه زدن توسط مضراب به صدا در میآیند.
از خانواده سازهای ملودیک کششی فلوت ریکوردر و ملودیکا: سازهای بادی هستند که دراثر دمیدن تولید صدا میکنند.
فلوت ریکوردر در گروهبندی تخصصی به گروه ”بادی چوبی” و ملودیکا به سازهای “بادی شستی دار” مربوط میشود.
سازهای ضربی: از جمله انواع طبل، سنج، سه گوش، دایره زنگی و دقک و… البته هنرجویان برای تمرین در منزل فقط از سازهای بلز و فلوت ریکوردر استفاده میکنند.
مدت زمان آموزش در سنین مختلف بر حسب نیازهای آنان متفاوت است، به طوری که برای آمادگی ۲ الی 2.5 سال و برای گروه سنی الف (اول، دوم و سوم دبستان) 1.5 سال و گروه سنی ب (چهارم و پنجم دبستان) ۱سال و گروه سنی ج (مقطع راهنمایی) یک تا سه ترم در نظر گرفته شده است.
معمولا هنرجویان ارف فرصت مشاهده در برخی از اجراهای گروهی ارکستر پارس را در طول دوره خود به دست میآورند. به علاوه بهطور اختصاصی در پایان دوره ارف هنرجویان همزمان با اجراهای مختلف که توسط مربیان مرکز انجام میشود با سازهای متفاوت آشنا میشوند. در عین حال مربیان هر دوره با توجه به آشنایی با توانمندیهای موسیقایی و فیزیکی شاگردانشان و علاقهمندی آنان که در طول دوره به کمک ارزشیابیهای مستمر به دست میآید آنان را در انتخاب ساز راهنمایی میکنند.
تاثیر حرکات موزون در یادگیری موسیقی که در بیشتر نظریههای موسیقی کودک نیز مطرح شده است، موجب شد تا دورهای تحت عنوان حرکات موزون برای برخی از هنرجویان خردسال تدارک دیده شود. البته در حال حاضر حرکات ریتمیک در کلیه کلاسهای ارف رکن اساسی آموزش است. زیرا در آموزش کودک ارتباط نزدیکی بین حرکت، ریتم و دیگر مفاهیم موسیقایی است. در واقع اولین و خودجوشترین شکل یادگیری از راه حرکت است. بدین ترتیب ما از حرکات موزون به منزله راهبرد تکمیلی در جهت افزایش یادگیری کودکان و درونیتر شدن آموزش موسیقی استفاده کردهایم.
